Prugar-Ketling laureatką Platynowych Lwów

Nagrodę Platynowe Lwy 51. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni za całokształt twórczości otrzyma Halina Prugar-Ketling, wybitna polska montażystka.

Jestem zaszczycona decyzją przyznania mi Platynowych Lwów za całokształt mojej ciężkiej pracy. Przyjmuję tę nagrodę z wielkim szacunkiem. Starałam się, aby filmy, które wychodziły spod moich rąk, odbierane były przez widza tak, jak ja je chciałam widzieć. Niektóre wymagały szybkiego tempa, a inne subtelnego opowiadania. Ale zawsze musiały być czytelne i budzić emocje – komentuje laureatka, Halina Prugar-Ketling.

Pytana o swoją pracę, Halina Prugar-Ketling mówi o rytmie, nastroju scen i emocjach, które chciała dzielić z widzami. Imponujący dorobek tegorocznej laureatki Platynowych Lwów wręcz onieśmiela. Jedno jest pewne – bez wyjątkowej filmowej intuicji Haliny Prugar-Ketling polskie kino nie byłoby takie same. I właśnie o tym będziemy rozmawiać podczas tegorocznej edycji festiwalu – podkreśla Dyrektorka Artystyczna, Joanna Łapińska.

Wybór laureatki komentuje reżyser Łukasz Ronduda, Przewodniczący Rady Programowej FPFF: Pani Halina Prugar-Ketling to legenda, to tytanka polskiego kina. Trudno inaczej określić osobę, która od lat 50. XX wieku systematycznie pracowała z najwybitniejszymi autorami polskiego kina. Ford, Żuławski, Zaorski, Konwicki, a w szczególności Wajda, zawdzięczają jej ostateczny kształt swoich najwybitniejszych filmów. Najwyższy czas, aby olbrzymi wkład Pani Heleny w historię polskiego kina artystycznego został zauważony i doceniony. Co więcej, Platynowe Lwy dla nestorki i artystki montażu filmowego podkreślają wagę tej profesji i jej kluczowe znaczenie w procesie powstawania filmów. Montażyści i montażystki obecnie zaczynają się emancypować i walczyć o należne im prawa. Ta nagroda wspiera również ich wysiłki.

Halina Prugar-Ketling (ur. 1929) to jedna z najwybitniejszych polskich montażystek filmowych, związana z kinem od początku lat 50. XX wieku. W ciągu ponad czterdziestu lat pracy zmontowała przeszło sto filmów dokumentalnych, fabularnych i produkcji telewizyjnych. Współpracowała z kanonicznymi twórcami polskiego kina, m.in. z Aleksandrem Fordem, Januszem Morgensternem, Romanem Polańskim, Jerzym Skolimowskim, Andrzejem Żuławskim, Januszem Zaorskim, Januszem Kijowskim, Filipem Bajonem i przede wszystkim z Andrzejem Wajdą, z którym blisko współpracowała od końca lat 60. i zmontowała takie arcydzieła tego reżysera, jak „Wszystko na sprzedaż” (1968), „Brzezina” (1970), „Wesele” (1972), „Ziemia obiecana” (1974), „Człowiek z marmuru” (1976), „Bez znieczulenia” (1978), „Panny z Wilka” (1979), „Człowiek z żelaza” (1981) czy „Danton” (1982). Jest również autorką montażu wybitnych filmów innych reżyserów, takich jak „Piątka z ulicy Barskiej” (1953) i „Ósmy dzień tygodnia” (1958) Aleksandra Forda, „Nóż w wodzie” (1961) Romana Polańskiego, „Bariera” (1966) Jerzego Skolimowskiego, „Trzecia część nocy” (1971) Andrzeja Żuławskiego czy „Piłkarski poker” (1988) Janusza Zaorskiego.

Jej kariera rozpoczęła się w Wytwórni Filmów Dokumentalnych przy realizacji Polskiej Kroniki Filmowej. Początkowo pracowała jako asystentka montażu Wacława Kaźmierczaka, później Wojciecha Jerzego Hasa, następnie samodzielna montażystka filmów dokumentalnych i fabularnych.  Za swoje osiągnięcia otrzymała znaczące wyróżnienia: indywidualną Nagrodę Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji za montaż serialu Polskie drogi (1978), Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2016) oraz Nagrodę Stowarzyszenia Filmowców Polskich za wybitne osiągnięcia artystyczne (2023).

Dorobek Haliny Prugar-Ketling zajmuje trwałe miejsce w historii polskiej kinematografii. W znaczącym stopniu współtworzyła język montażu w polskim kinie powojennym. Doświadczenie zdobyte przy montażu kronik i filmów dokumentalnych ukształtowało jej wyjątkowe wyczucie rytmu, dramaturgii i narracji. Sama podkreśla, że montaż jest procesem „ponownego pisania” filmu – to w montażowni dzieło zyskuje emocjonalny sens i właściwe tempo. Dobry montaż pozostaje niewidoczny, podporządkowując każde cięcie prawdzie emocjonalnej i wewnętrznej logice opowieści. Kluczowe znaczenie ma dla niej intuicja, umiejętność wyboru odpowiedniego ujęcia oraz ścisła współpraca z reżyserem, oparta na dialogu i wzajemnym zaufaniu. Tak właśnie wyglądała współpraca z Andrzejem Wajdą, dla którego Halina Prugar-Ketling była twórczym partnerem.

Podczas Festiwalu odbędą się wydarzenia wokół twórczości laureatki. Wyświetlony zostanie film „Panny z Wilka” Andrzeja Wajdy – tytuł wybrany przez samą Prugar-Ketling, jako przykład jej ulubionej realizacji. A krytyk filmowy Łukasz Knap i montażysta Rafał Listopad poprowadzą w imieniu laureatki masterclass, w ramach którego przyjrzą się jej twórczości z kilku perspektyw: biograficznej, artystycznej i warsztatowej. Opowiedzą o jej życiu, metodzie pracy, stylu montażu oraz szczególnej roli, jaką odegrała w kształtowaniu języka polskiego kina. Choć laureatka nie będzie mogła uczestniczyć w wydarzeniu osobiście, masterclass stanie się formą spotkania z jej głosem, doświadczeniem i dorobkiem. Spotkanie ilustrowane będzie fragmentami najważniejszych filmów, które montowała, a także fragmentami rozmowy przeprowadzonej przez Łukasza Knapa z artystką w ramach cyklu „Notacje archiwalne” realizowanego dla Stowarzyszenia Filmowców Polskich.

51. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni odbędzie się w dniach 21–26 września 2026 roku. Producentem FPFF jest Pomorska Fundacja Filmowa w Gdyni. [informacja prasowa]