Nowa nagroda w świecie dokumentu

Krakowski Festiwal Filmowy i Gildia Polskich Reżyserów Dokumentalnych ustanawiają międzynarodową Nagrodę Dokumentalną im. Marcela Łozińskiego -  wyróżnienie dla twórców i twórczyń, którzy tak jak patron nagrody odważnie poszerzają granice dokumentu. W świecie zdominowanym przez algorytmy i gotowe formaty docenione zostaną filmy wymykające się schematom, uczciwe i kreatywne.

Marcel Łoziński był dla nas kimś wyjątkowym -  reżyserem, mentorem, przyjacielem. Niemal co roku przyjeżdżał do Krakowa, by prezentować swoje filmy, ale także, by rozmawiać o tym, czym jest i czym może być kino dokumentalne. Te rozmowy były bezcenne i zostały w nas na zawsze. Ustanowienie nagrody to hołd dla niego, jego kina i zachęta dla innych twórców, by twórczo przekraczali granice w dokumentalnej opowieści. - opowiada dyrektorka festiwalu Barbara Orlicz-Szczypuła.

Nagroda będzie przyznawana filmowi dokumentalnemu, który poszerza swoją artystyczną formę. Nie ma znaczenia jego metraż, skąd pochodzi reżyser lub reżyserka ani czy jest osobą z dużym dorobkiem, czy debiutującą. Liczy się twórcza odwaga i niepowtarzalny język filmowy. Właśnie to było przez całe życie znakiem rozpoznawczym Marcela Łozińskiego.

Celem nagrody jest nie tylko upamiętnienie jednego z największych polskich dokumentalistów, ale i potwierdzenie, że jego kreatywne podejście do języka filmowego wciąż żyje i znajduje swoich kontynuatorów na całym świecie.

Ustanowienie Nagrody Dokumentalnej im. Marcela Łozińskiego to ważny sygnał, że kino dokumentalne pozostaje przestrzenią wolności twórczej i odwagi artystycznej. Polski Instytut Sztuki Filmowej z dumą wspiera inicjatywę, która nie tylko upamiętnia wybitnego twórcę, lecz także inspiruje kolejne pokolenia filmowców do poszukiwania własnego języka i przekraczania granic filmowej opowieści.  -  komentuje dyrektorka Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej Kamila Dorbach.

Fundatorem nagrody jest Polski Instytut Sztuki Filmowej. Jego zaangażowanie sprawia, że wyróżnienie zyskuje trwały, instytucjonalny fundament oraz gwarancję, że będzie przyznawane co roku, stając się stałym punktem na mapie światowego kina dokumentalnego.

Bardzo jestem wdzięczny Krakowskiemu Festiwalowi Filmowemu za pomysł nagrody Marcela Łozińskiego. Jesteście jego ulubionym i najważniejszym festiwalem, był Wam wierny od początku lat 70-tych aż do samego końca.  Tata nie znosił pompy i celebry, ale za to bardzo lubił dostawać nagrody. Lubił też nagradzać dokumenty, w których się zakochiwał. Miał serce do tych odważnych, uniwersalnych, bezkompromisowych i zrobionych z pomysłem. Stających z szacunkiem po stronie człowieka, to było dla niego najważniejsze. Mam nadzieję, że jego nagroda taka właśnie będzie - dawana bez zadęcia i na luzie filmom pięknym w formie i odważnym w treści. - opowiada reżyser Paweł Łoziński, członek kapituły Nagrody Dokumentalnej. im. Marcela Łozińskiego.

Filmy do konkursu trafiają dzięki rekomendacjom zasłużonych osób związanych z kinem dokumentalnym - artystycznie bądź programowo. Swoje propozycje zgłosili: Marcin Borchardt (Polska), reżyser filmów dokumentalnych; Sergio Fant (Włochy), kurator i programer Trento Film Festival, Visions du Réel oraz Berlinale; Emilie Bujès (Szwajcaria), dyrektorka artystyczna Visions du Réel; Marek Hovorka (Czechy), twórca i dyrektor festiwalu w Jihlavie; Amir Labaki (Brazylia), dyrektor festiwalu It's All True w São Paulo; Katrine Kilgaard (Dania), dyrektorka zarządzająca CPH:DOX; Tomasz Wolski (Polska), reżyser filmów dokumentalnych, Anita Piotrowska i Barbara Orlicz-Szczypuła (Polska), dyrektorki Krakowskiego Festiwalu Filmowego oraz Debra Zimmerman (USA), dyrektorka wykonawcza Women Make Movies.

Ta konstelacja nazwisk oznacza jedno: Nagroda Dokumentalna im. Marcela  Łozińskiego od pierwszej edycji będzie miała zasięg i międzynarodową legitymację.

Wyboru zwycięskiego filmu podejmą się osobowości, których nazwiska są gwarancją najwyższych standardów. W skład tegorocznej kapituły weszli: María Campaña Ramia - kuratorka i programerka festiwali, m.in IDFA, Sergei Loznitsa – jeden z najważniejszych współczesnych twórców kina dokumentalnego i fabularnego, Paweł Łoziński – artystyczny spadkobierca patrona nagrody.

***

Marcel Łoziński (1940–2025) – jeden z najważniejszych polskich reżyserów filmów dokumentalnych. Absolwent Wydziału Łączności Politechniki Warszawskiej oraz Wydziału Reżyserii łódzkiej szkoły filmowej, karierę zaczynał jako inżynier dźwięku w Wytwórni Filmów Dokumentalnych. W latach 70. i 80. współpracował z Telewizją Polską i Zespołem X Andrzeja Wajdy. W swoich filmach łączył obserwację z elementami inscenizacji i prowokacji artystycznej, poszukując narzędzi pozwalających odsłonić prawdę o ludziach i mechanizmach rzeczywistości – zarówno tej PRL-owskiej, jak i uniwersalnej kondycji człowieka.

Otrzymał nominację  do Oscara za film „89 mm od Europy" (1994), był członkiem Amerykańskiej Akademii Filmowej oraz wykładowcą w Szkole Wajdy. Laureat wielu prestiżowych nagród krajowych i międzynarodowych, odznaczony złotym medalem „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis". Z Krakowskim Festiwalem Filmowym był związany przez całe życie – jako wielokrotny laureat nagród, wieloletni członek Rady Programowej Krakowskiej Fundacji Filmowej oraz laureat najwyższego festiwalowego wyróżnienia, Smoka Smoków, przyznanego mu w 2016 roku za całokształt twórczości i wkład w rozwój światowej kinematografii dokumentalnej.

66. Krakowski Festiwal Filmowy odbędzie się w kinach od 31 maja do 7 czerwca 2026 roku oraz od 5 czerwca do 19 czerwca online na KFF VOD. [informacja prasowa, fot. Tomasz Łoziński]